جلگه سرسبز مغان Mughan Muğan

منطقه مغان در مرکز آذربایجان (Azərbaycan - Azerbaijan) قرار گرفته است و مساحت آن حدود حدود 9/5226 کیلومتر مربع می باشد که حدود 5 درصد کل مساحت آذربایجان را شامل می شود این منطقه از طرف شمال و شرق به جمهوری آذربایجان از جنوب به شهرستان مشگین شهر (خیاو) و از غرب به قره داغ (ارسباران) محدود میگردد.
 

Mughan plain is a plain in Azerbaijan. The highest density of irrigation canals is in the Mughan plain. It is located on the bank of the Aras (Araz) river extending to Iran. It contains highest density of irrigation canals is in the Mughan plain.

میغان در مقایسه با کشورهای کوچک جهان حدود 2751 برابر موناکو و244 برابر نائورو -85 برابر سان مارینو -32 برابر لیختن اشتاین -5/16 برابر مالت -8 برابر بحرین – 5 برابر گرانادا – 3 برابر کشور کومور - 2 برابر  لوكزامبورگ مساحت دارد.

شهرستان مغان دارای سه بخش مغان غربی (به مرکزیت پارسا آباد) مغان شرقی (به مرکزیت بیله سوار) و گرمی مغان (به مرکزیت گرمی) گردید. در شهریور 1370 نیز بدنبال تصویب مجلس شورای اسلامی بخشهای مغان غربی و مغان شرقی با تغییر نام به پارسا آباد و بیله سوار بصورت دو شهرستان مستقل در آمده و مغان جنوبی عملا به سه شهرستان مستقل (گرمی، بیله سوار و پارساآباد مغان) تقسیم شد.

 

دشت مغان در قسمت مرکزی آذربایجان قرار دارد. این منطقه به دشت هميشه بهار آذربایجان معروف است این دشت یکی از قطبهای مهم کشاورزی ودامپروری آذربایجان است. سراسر دشت مغان به علت حاصلخیزی خاک – دمای مساعد و موقعیت خاص منطقه ای زیر کشت اقسام غلات حبوبات وعلوفه قرار می گیرد بی مناسبت نیست که مغان را انبار غله آذربایجان می گویند.

مغانشهر (پارسا آباد مغان) شمالی ترین نقطه دشت و شهر مرکزی آن بوسیله یک جاده آسفالته به اردبیل (228 کیلومتر ) اصلاندوز مغان (50کیلومتر ) خمارلو (120کیلومتر ) خیاو (200 کیلومتر ) و تبریز (400 کیلومتر) وصل می شود فاصله آن از راه اردبیل تا آستارا 310 کیلومتر و از  همين راه تا تهران حدود 815 کیلومتر است.

دشت مغان یکی از مهمترین مناطق زیست محیطی آذربایجان است از لحاظ زمستان گذرانی گونه های نادر پرندگان کوچنده به شمار مي آيد.

محیط زیست مغان:

براساس مطالعات به عمل آمده توسط گروه پرنده شناسی سازمان حفاظت محیط زیست کشور در تالاب های دشت مغان انواع پرندگان کوچنده آبزی همچون پليکان خاکستری اردک چشم طلائی – اردک تاجدار – مرکوس سفید – قوی گنگ - قوی فریادکش – قوی کوچک – غاز خاکستری وبالکان کوچک مشاهده شده است .

تاکنون تصور می شد که زیستگاه پلیکان خاکستری در منطقه دریای خزر است از این پرنده در دریاچه سد میل مغان اصلاندوز مشاهد شده است.

تعدادپرندگان نادر کوچنده آبزی در منطقه مغان عبارتند از:

7 قطعه اردک چشم طلائی – 9 قطعه اردک تاجدار وکوچنده 400 قطعه غاز خاکستری 5 قطعه مرکوس سفید 1500 قطعه انواع قو و55 قطعه بالکان کوچک به گفته کارشناسان جمعیت بالکان کوچک در سطح جهان از 5000 قطعه تجاوز نمی کند ووجود 55 قطعه از این نوع پنده در دریاچه سد میل مغان اصلاندوز پديده ای مهم و استثنایی در کشور به شمار می رود.

حدود 10 تا 8 هزار قطعه از پرندگان کوچنده زنگوله بار نیز در مغان مشاهد می شود علاوه بر این گونه هایی ازپرندگان کوچنده کنار آبزی از قبیل سلیم – آ بچليک - گیلانشا – حواصیل خاکستری – اقرت – خروس کولی – لک لک – طاووسک – انواع مرغابی ها – سرسبز – خوتکا – سرحنایی – چنگر – نوک سرخ – کاکایی – اردک نوک پهن- آنقوت – طنجه – غاز وفلامینگو نیز از دیگر پرندگانی هستند که در دشت مغان زمستان خود را سپری می کنند.

تنوع گونه های پرندگان کوچنده در تالاب های مغان این منطقه را بعنوان یکی از اصلی ترین زیستگاههای پرندگان کوچنده در سطح کشور مطرح می کند وجود گونه های بومی ومهاجرت پرندگان کوچنده به این منطقه باعث شده تا از دشت مغان به عنوان بهشت پرندگان کوچنده یادشود.

پیشنیه تاریخی:

از زمانهای بسیار قدیم نیاکان آذربایجانیان در اراضی گسترده وسیعی می زیستند که از طرف جنوب به سواحل جنوبی دریاچه ارومیه از شمال به رشته کوههای قفقاز از شرق به دريای خزر و از غرب به مرزهای ترکیه و گرجستان محدود بود. با توجه به شرايط طبیعی و جغرافیایی آذربایجان یکی از مناطق حاصلخیز و پربرکت دنیا یکی از مهدهای قدیمی تمدن و مردم آن آفریننده فرهنگ پربار و ذیقیمت مادی و معنوی در روند تکامل تاریخ بوده که این خود هدیه گرانمایه ای به گنجینه تمدن و فرهنگ جهانی است در زمانهای بسایار قدیم در سرزمین آذربایجان دولتهای متعددی بوجود آمدند در سده های میانه این دولتها در تاریخ شرق میانه ودوره نقش مهمی ایفا کردند این دیار به واسطه قرار گرفتن بین راههای اروپا و آسیا توجه بسیاری از اشغالگران و جهانخوران را به خود جلب کرده است طی قرون متمادی آذربایجان از هر سو هدف یورشهای متعددی قرار گرفت و به دفعات شهرها و دهات آن به ویرانه تبدیل گردید مزارع و باغهایش خراب و هزاران نفر به هلاکت رسیدند اما مبارزات رهایی بخش مردم دلاور این سرزمین علیه اشغالگران متجاوز و بیگانه شجاعانه ادامه یافت.

زیستگاه آدمیان نخستین:

کاوشهایی که بوسیله باستان شناسان در اراضی آذربایجان به عمل آمده نشان می دهد که در این سرزمین از دوره پارينه سنگی نشانه ای از زندگی انسان بجا مانده است در دوران باستان گروههای انسانی در دشت پهنه ها و کناره های رودها پراکنده بودند و موطن و پناهگاه ثابت نداشتند در دوران دیرینه سنگی انسانها هنوز با تولید محصولات کشاورزی آشنایی نداشتند از این رو یا به شکار حیوانات دست می زدند و يا ماهيگيري می کردند و یا از ریشه گیاهان تغذیه می کردند و با تغییر شرایط طبیعی در محیط زیست ورسیدن سرما انسانها به غارها پناه می بردند انسانهای نخستین ابزار کار اولیه خود را از سنگ می ساختند این ابزار در آغاز منحصر به زوبین های سنگی و بعد ها عبارت از چکش سنگی تبر ابزار تیز و غیره بوده انسانها از هر نوع ابزاري به منظور خاصی بهره ور می شدند.

کشف آتش اهمیت بسزایی در زندگی انسان داشت چرا که سرچشمه روشنایی وگرما بود در آغاز انسانهای نخستین آتش را از دهانه کوههای آتشفشان از گازهای شعله ور حاصل از رعد و برق شدید به دست می آوردند بعدها خود توانستند آتش درست کنند.

پرستش آتش از دوران باستان در فرهنگ و زندگی مردم آذربایجان تاثیر گذاشت بی جهت نیست که نشانه های تقدس آتش هنوز در بسیاری از افسانه ها و قصه های آذربایجانی بجا مانده است به عقیده برخی از پژوهشگران واژه آذربایجان با آتش پرستی مردم این سرزمین بی ارتباط نیست زمان درازی در تاریخ آذربایجان به(( دیار آتش)) معروف بوده است در روند تلاش انسانها موانست و پیوستگی ضرورت پیدا کرد و از این طریق گفتار خلق شد گفتار نشانه جدائی بزرگ انسان از حیوان بود .

وجه تسمیه مغان:

مغان به عقیده محققین بدان جهت است که سالی یکبار پیشوایان آئین زرتشت در آنجا گرد می آمدند به تعبیر جامعه امروزی در باب مسائل دینی سیمنارهای ترتیب می دادند و چون معمولا سمینارهای دینی در جوار مقدس ترین امکنه هر مذهب تشکیل می شود ترتیب اجتماعات مذهبی موبدان زرتشتی در این سرزمین می تواند دلیل آن باشد که این منطقه از نقاط بسیار مقدس دین باستان به شمار می آمد ابوریحان بیرونی در آثار( الباقی عن القرون الخیاله) زادگاه زرتشت را دشت مغان ذکر نموده است.

در بعضي از كتب تاريخي و سفرنامه ها از نام مغان ياد شده است و اكثر آن را منطقه اي حاصلخيز و سر سبز كه داراي احشام فراواني است ذكر كرده اند از جمله در كتاب تاريخ آذربایجان مي نويسند (مغان یا موقان Mughan نام دشت باتلاقی است که از دامنه کوه ساوالان تا کناره خاوری دریای خزر کشیده شده است و در جنوب مصب رود آراز و شمال کوههای طالش قرار دارد).

این ایالت در دوره اسلامی گاهی جزو آذربایجان شمرده می شده ولی غالبا ناحیه ای جداگانه و مستقل را تشکیل می داد یاقوت حموی این ناحیه را جزو آذربایجان شمرده می نویسد: (در آن دیه ها و چراگاههای بسیار است اکنون ترکمانان آن اراضی را برای چرا اشغال کرده و اکثر اهل آن ناحیه را تشکیل می دهند کرسی موغان در قرن چهارم شهری بود به همان نام که اکنون تعیین محل آن دشوار است).

از گفته او استنباط می شود که محتمل است آن شهر همان باجروان باشد که حمداله مستوفی آن را کرسی آن ناحیه شمرده است و در زمان او خراب بوده است وی موضع آن را در چهارفرسخی شمال برزند که هنوز نام آن در نقشه ديده مي شود معین کرده است.

آثار تاریخی و فرهنگی مغان:

دشت مغان یک معبر و دهلیز باز وسیع و تنها راه وصول به فلات آذربایجان در مرکز آذربایجان است که ارتفاعات اردبیل مشگین و قره داغ مانند دیواره ای در جلوی آن قرار گرفته گردنه های صعب العبور و پرپیچ و خم حیران دوجاقلار ارشق و خروسلو موانع ارزنده ای در برابر نفوذ و ورود هر مهاجمی به داخل منطقه می باشد .

تپه نادری (نادرشاه افشار) اصلاندوز مغان Aslanduz:

تپه عظیم نادر در جنوب غربی شهر اصلاندوز مغان در تلاقی رودخانه آراز و قره سو (دره رود) قرار دارد بلندی این تپه 30 متر و محیط اطراف آن حدود 1500 متر و طول آن 120 متر و عرض آن حدود 100 متر است ظاهرا این محل در سده های متمادی واحد مسکونی بزرگی را تشکیل میداده از هزاره اول پیش از میلاد تا اواخر سده یازدهم هجری قمری مسکون بوده شاید قدمت آن تا هزاره سوم و چهارم قبل از میلاد نیز برسد از اشیای مکشوفه در آن می توان از سفال خشت پخته دوران پارتي سفالهای منقوش دوره اسلامی تعداد زیادی سنگ انسبیدین به حالت تیغه و سنگ خام را نام برد تپه نادری از منظر تاریخی قابل توجه است در این مکان بود که نادرشاه جهت خلع شاه طهماسب دوم صفوی انجمن بزرگی تشکیل داد و سران کشور و بزرگان را به دشت مغان فرا خواند که منجر به خلع طهاسب میرزا و رسیدن وی به تخت سلطنت شد.

قلعه اولتان:

در 500 متري روستاي اولتان، كنار رودخانه آراز (ارس) قرار دارد و در زمين صافي به ابعاد 800*400 متر بنا گرديده است. دور تا دور اين قلعه را ديوار بزرگ خشتي به قطر 92/5 متر احاطه كرده و آثار خندق بزرگي به عرض 30 متر كه سه سمت آن را فرا گرفته، ديده مي شود. جبهه شمالي آن رود آراز (ارس)،و روستاي اولتان در قسمت جنوبي اين قلعه است وضع ظاهري ساختمان مانند قلاع نظامي است، از روي برشي كه قبلا بوسيله بولدوزر در ديوار شرقي قلعه ايجاد شده توانسته اند قطر ديوار و اندازه خشت هاي بكار رفته (10*41*41 تا 10*44*44) سانتيمتر را مشخص كنند بانيان نخستين قلعه اشكانيان بوده اند به واسطه استحكام و موقعيت مناسبي كه داشته تا قرن دوازدهم هجري از آن استفاده شده است. سفالهاي متنوعي كه بدست آمده مويد اين نظر است. سفالهاي بي نظير و متنوع دوره هاي مختلف اسلامي قلعه اولتان در خور توجه و شايان اهميت است. درون محوطه قلعه نيز تپه هايي وجود داردكه واحد هاي كوچك ساختماني بوده و ساختمانه هاي عمده و اصلي در ضلع شرقي قرار داشته، كه به علت تغيير مسير رودخانه آراز (ارس) قسمتي از آن شسته شده و از بين رفته و با وجود اين قسمت اعظم آن هنوز در زير خاك مدفون است.

گورستانهاي قديمي:

در پهنه دشت مغان همه جا، گورستانهاي وسيع و اغلب منسوب به هزاره اول ق.م وجود دارد كه بيشتر آن ها در معرض تجاوز و حفاري قاچاق قرار گرفته و مي گيرد.

در نزديكي اصلاندوز گورستان هاي قوش اوتران، قلي بيگلو، افجي، گدایلو و كرار کورعباسلو واقع، كه مربوط به هزاره اول پيش از ميلاد است. همچنین منطقه مقصودلوی کورعباسلو مدفن شهدای جنگهای 10 ساله میان امپراطوری روسیه تزار و قشون دولت ممالک محروسه قاجار (قاجار قورونموش مملکتلری) به فرماندهی ژنرال عباس میرزا می باشد.

گورستانهاي باستاني در دامنه كوهها و رودخانه ها كه آفتابگير و رو به مشرق و طلوع آفتاب است انتخاب شده زيرا آفتاب و آب در مذهب ميترائيسم جنبه تقدس دارد، گورستانهاي مربوط به هزاره پيش از ميلاد قلي بيگلو و قوش اوتران و ساير گورستانهاي مكشوفه و گورستانهاي عهد ساساني (افجي) بدون استثنا داراي چنين مشخصاتي هستند. طرز تدفين بواسطه آهكي بودن خاك كه باعث از بين رفتن و پوسيدگي استخوان مي شود، به طور كلي معلوم نشد اما قلعه استخوانهاي كوچك كاسه سر و قلم پا نشان مي دهد كه جهت مردگان شرقي، غربي و سر و صورت روبروي آفتاب قرار داشته است.

قيز قلعه سي:

تاريخ اين قلعه سال 629 است. در كنار رودخانه برزند در 17 كيلومتري شمال گرمي مغان دژ مستحكم و بزرگي جلب توجه مي كند كه به قيز قلعه سي مشهور مي باشد و خود شهرستان بيله سوار به شمار مي رود و يكي از قلاع متعددي است كه با نام قلعه دختر در سرتاسر کشور شناخته شده است. مصالح اين قلعه از قلوه سنگ و ملات ساروج است و در حال حاضر از آن، در ديوار ناقص و دو برج باقي مانده است. سبك و نام بنا، قدمت آن را به دوران اشكاني و ساساني منسوب مي شود.

جغرافيايي انساني مغان

بارزترين فصل جغرافيايي انساني مغان پديده عشاير و كوچ منظم فصلي دسته هاي مختلف آنها در رابطه با محيط مسكوني و طبيعت منطقه است و اين شيوه زندگي در بيشتر نقاط ايران نيز وجود دارد. اگر چه بدين شيوه زندگي در مغان در منابع و كتب مختلف اشاراتي رفته است ولي از هماهنگي آنها با طبيعت و جابجايي و نوع معيشت آنها طبق قوانين اقليمي كمتر سخن به ميان آمده است.

عشاير مغان

آنچه درباره عشاير مغان گفتني است اين است كه اين قشر مردماني پاك سرشت، مهمان نواز، صميمي، معصوم، سختكوش و استوار هستند كه با پوستي خشكيده و سوخته در دامنه كوهها و ضخره ها و پهنه دشتها به دنبال گوسفندان خود، براي بقا، با طبيعت خشن در ستيز و نبردند. انسانهاي كوچ نشيني كه پس از سپري شدن قرنها تبديل به مردماني خودكفا با فرهنگي اصيل و غني شده اند و تا به امروز نيز توانسته اند با وجود همه مشكلات و كاستيها و بي توجهي ها، همچون كوه استوار مانده و خود را حفظ نمايند.

اقتصاد منطقه مغان:

عمده فعاليت منطقه مغان در بخش كشاورزي و بعد از آن در بخش خدمات است. اقتصاد مغان بر اساس كشاورزي، دامداري، صنايع كارخانه اي و بخش خدمات استوار گرديده و به دليل مساعد بودن شرايط آب و هوايي و زمين حاصلخيز يكي از قطبهاي مهم كشاورزي آذربایجان بشمار مي رود. كشت محصولات به دو صورت آبي و ديمي صورت مي گيرد و آب از رودخانه ارس و بوسيله كانال كشي تامين مي شود . مهمترين محصولات كشاورزي مغان عبارتند از: گندم، جو، ذرت، برنج، تره بار، سويا، چغندرقند، پنبه و گردو را نام برد. از نظر دامداري به دليل غني بودن مراتع اين بخش از رونق بسياري برخوردار است و از انواع دام مانند گوسفند، گاو، گاو ميش، بز، شتر و اسب نگهداري مي شود. پارساآباد مغان داراي صنايع و كارخانجات بزرگ و كوچك مي باشد.

اكثر توليدات كشاورزي و دامپروري از پارس آباد به بازار مصرف در شهرها صادر مي شود. چغندر توليدي در كارخانه قند به شكر و قند تبديل مي شود و ميوه هاي مرغوب آن علاوه بر صدور به بازارهاي داخلي و خارجي در كارخانه وابسته به كشت و صنعت و دامپروري مغان به كنسرو، كمپوت، آبميوه و خشكبار تبديل مي شود. توليدات كارخانه آبميوه مغانه عبارتند از: هلو، آلبالو، شليل، سيب، آلو و غيره.

صنايع دستي مغان

در مورد صنايع دستي بايد گفت كه از قديم قالي و گليم بافي در اين ناحيه رايج بوده و هست.

جمعیت پارساآباد مغان (مغانشهر)

شهرستان پارساآباد مغان جمعیت طبق سرشماری 1375ش 887 138نفر در دشت مغان واقع شده و از شمال و مشرق با جمهوری آذربایجان هم مرز است. شهرستانهای بیله سوار مغان و گرمی مغان در جنوب آن قرار دارند. از مغرب به قره سو و منطقه قره داغ محدود می شود. مشتمل بر سه بخش مرکزی، اصلاندوز مغان و تازه کند و پنج دهستان و دارای سه شهر مغانشهر )پارساآباد مغان) و اصلاندوز مغان و شهرک توریستی کشت وصنعت و دامپروری مغان است.

نادیر تپه سی (تپه نادر) اصلاندوز مغان با ارتفاع حدود 650 متر از سطح اقیانوسها بلندترین نقطه جلگه مغان است. آب و هوای این ناحیه معتدل و نیمه مرطوب است. آب زراعی آن از طریق رود مرزی آراز و قره سو تأمین می شود.

زبان مردم منطقه مغان

زبان مردم منطقه مغان مثل سایر مناطق آذربایجان ترکی است.

صنایع و معادن مغان

در این شهرستان معدن سیلیس وجود دارد. این ناحیه به دلیل آب و هوای مساعد و زمین حاصلخیز یکی از قطبهای کشاورزی ایران به شمار می آید. این شهرستان 000 150 هکتار مرتع دارد که به سبب غنی بودن آنها دامداری نیز در آنجا از رونق بسیاری برخوردار است. از جمله محصولات کشاورزی آن گندم جو ذرت برنج تره بار بنشن سویا چغندرقند و میوه است که بخشی از آنها صادر می شود.

از سال 1935میلادی بررسی امکانات کشاورزی در ناحیه مغان آغاز شد. در سال 1948میلادی مقداری از زمینهای منطقه برای اجرای طرحهای عمرانی و اسکان عشایر شاهسون در اختیار سازمان برنامه قرار گرفت.

در همان سال شرکت دولتی «شیار آذربایجان » تشکیل شد و عملیات مکانیزه در حوالی اصلاندوز مغان تجربه کرد که به نتیجه مطلوب نرسید. به منظور اشاعة زراعت آبی در آنجا برای بخشی از اراضی شبکة آبیاری احداث شد. در 1330 ش برای ایجاد آبراهه (کانال) اقداماتی شد و در 1332 ش شبکة آبیاری حدود چهار هزار هکتار زمین آمادة بهره برداری گردید. در 1338 ش نیز طرح بزرگتری برای ساختمان آن به پایان رسید و از همین تاریخ از 604 18 هکتار زمین در دشت مغان بهره برداری شد و چهار هزار خانوار از عشایر محلی اسکان یافتند و ضمن دامداری به کشاورزی پرداختند (شرکت سهامی کشت و صنعت و دامپروری مغان ص 4ـ5 نیز رجوع کنید به قاسمی ج 1 ص 238ـ 241). بین سالهای 1344 تا 1349ش سد انحرافی «میل و مغان » در 2 کیلومتری غرب شهر اصلاندوز مغان احداث شد. در 1353ش قانون تأسیس شرکت «کشت و صنعت و دامپروری مغان » به تصویب رسید.

منطقه مغان با ایجاد کارخانه های مهمی چون کارخانة قند مغان، پنیرسازی، پنبه پاک کنی، کمپوت سازی و بخصوص با تأسیس مجتمع کشت و صنعت در 1348ش رو به توسعه گذاشت. در 1380 مغانشهر بعد از شهرستان اردبیل دومین شهر استان از لحاظ جمعیت بود.

مغانشهر (پارسا آباد) از لحاظ تقسیمات اداری و سیاسی سابقا بخشی در شهرستان مغان در استان آذربایجان شرقی بود که مرکز آن شهر مغانشهر بود. (ایران . وزارت کشور ص 11). در 1370ش شهرستان شد و با تشکیل شدن استان اردبیل در 1372ش یکی از شهرستانهای آن گردید. (ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی ص 8 ایران . قوانین و احکام ص 24ـ25).

برخی از آثار باستانی این شهرستان عبارت است از: قلعة اولتان در 6 کیلومتری جنوب غربی شهر مغانشهر (پارساآباد) متعلق به دوره اشکانی و 9 گورستان که قدمت آنها به هزاره اول پیش از میلاد می رسد و تپه ای متعلق به هزاره سوم و چهارم پس از میلاد که پس از تاجگذاری نادرشاه افشار در آن محل به تپه نادر معروف شد. (ترابی طباطبائی ص 662ـ664 سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح همانجا).

*************************************************

منطقه ساوالان

شهر اردبیل

مرکز استان اردبیل و مهم ترین شهر این استان به شمار می رود. شهری تاریخی که آثاری همچون آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی نشان از اهمیت آن در گذشته دارد. اردبیل شهری بزرگ، زیبا با آب و هوایی سردسیر است. زمستان های پر برف و سرد و تابستان های خنک از ویژگی های خاص این شهر به حساب می آید.

آثار تاریخی و مناطق گردشگری فراوانی در این شهر و اطراف آن وجود دارد که از میان آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، مجموعه بازار اردبیل، کلیسای مریم مقدس، امام زاده صالح، مقبره شیخ جبرائیل، دریاچه شورابیل، دریاچه نئور و...

سبلان

کوه آتشفشانی سبلان در 40 کیلومتری جنوب غربی اردبیل و 25 کیلومتری جنوب شرقی مشکین شهر قرار دارد. طول سلسله کوه سبلان را 60 کیلومتر و پهنای آن را 45 کیلومتر تخمین می زنند. این سلسله کوه سه قله معروف دارد که قله اصلی آن که به سلطان معروف است (به گویش محلی، سلطان ساوالان) 4811 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و دو قله دیگر آن هرم و کسری نام دارند.

گردنه حیران

مسير رويايى و زيباى گردنه حيران از يك سو مشرف به كوه هايى است پوشيده از جنگل هاى انبوه و از سوی ديگر مشرف به دره اى زیبا و دیدنی كه رود بزرگ ارس از ميان آن عبور مى كند و تعيين كننده مرز ايران و آذربايجان می باشد. گردنه حيران تقريباً بيشتر مواقع در زير ابرى از مه پنهان است. دره ها و كوهپايه هاى پوشيده از گل ها و گياهان جنگلى و مرتعى و گاوهايى كه در حال چرا هستند با چشم انداز زيبايى از كندوهاى عسل اولين چيزهايى است كه به چشم هر بيننده اى مى آيد و آن را فريفته خود مى نماید.

آرامگاه شاه اسماعیل اول

اسماعیل اول در 866 ه.ش. در اردبیل دیده به جهان گشود. آرامگاه شاه اسماعیل از بناهای بقعه شیخ صفی کوچک تر بوده و بسیار زیباست. وجود گنبدهای تذهیب و کتیبه های گچ بری و صندوق قبر خاتم کاری و منبت کاری، آن را به یکی از برجسته ترین دیدنی های این مکان تبدیل کرده است.

شیخ صفی الدین اردبیلی از اجداد خاندان سلسله ایرانی و شیعه مذهب صفوی بود که درسال 650 هجری قمری متولد شده است. شیخ صفی به دین داری و پاک دامنی معروف بوده به طوری که مخالفان خاندان صفی هم وی را با این ویژگی می شناختند. شیخ صفی الدین اردبیلی، نیای بزرگ صفویان که در منطقه آذریایجان نشیمن گرفته بود.

دریاچه نئور

در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به طرف خلخال در یکی از دره های کوهستان، در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا با مساحتی بالغ بر ۲۱۰ هکتار و عمق متوسط ۵ متر از نظر آنوبانینی یکی از زیباترین و دیدنی ترین دریاچه های ایران می باشد. در حال حاضر نوعی ماهی قزل آلای رنگین کمان که از زمره بهترین نوع ماهیان دنیا می باشد در آن پرورش داده می شود.

درياچه شورابيل

در نزدیکی اردبیل قرار دارد. آب این دریاچه قبلا بسیار شور بوده که امروزه با افزودن شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه نوعی ماهی در آن پرورش داده می شود. این دریاچه دارای امکانات تفریحی، ورزشی و فرهنگی بسیاری است از جمله: قایقرانی، دو میدانی، دوچرخه سواری، باغ وحش، هتل های مجهز و زیبا، مجموعه شهر بازی، رستوران در وسط دریاچه و... که می تواند مورد استفاده گردشگران قرار گیرد.

*************************************************

سرعین

شهر سیاحتی سرعین در 25 کیلومتری اردبیل در دامنه کوه سبلان واقع شده و به علت چشمه های آب معدنی فراوان، مشهور شده است. سرعین دارای ده ها چشمه آب گرم معدنی می باشد که از کوه سبلان سرچشمه می گیرند. چشمه های آب معدنی معروفی از قبیل گاومیش گلی، بش باجیلار، مجتمع آب درمانی سبلان و... در این شهر واقع شده است.
سرعین در فرهنگ لغت ترکی به معنای سرچشمه می باشد. در ادوار گذشته از این منطقه به نام های ساری قیه، سارقین، سرائین و سرقین یاد شده است.

آب و هوای دلپذیر و معتدل اولین جاذبه ای است که به نظر آنوبانینی قبل و بعد از ورود به شهر و منطقه سرعین، گردشگران از آن بهره مند می شوند و از عمده ترین دلایل روی آوردن گردشگران به این منطقه می باشد. به نظر آنوبانینی این شهر در زمینه توریسم درمانی رتبه نخست را در کشور دارا بوده و لازم است در نقاط دیگر کشور نیز با الگو برداری از این شهر توجه ویژه به مناطقی که از لحاظ محیطی دارای چشمه های آب گرم هستند صورت گیرد؛ زیرا گردشگری درمانی از مواردی است که حتی خانواده هایی با منابع مالی ضعیف تر نیز مایل به انجام آن هستند.
منافعی که آب های معدنی برای ناراحتی پوستی، دردهای مفصلی و... دارند می تواند دلیل خوبی برای مسافرت خانواده هایی باشند که مشکلاتی در این زمینه دارند. به جز آب گرم توریسم درمانی در مناطق دیگری همچون دریاچه ارومیه نیز دیده می شود که مردم از گل و لای و آب آن برای منافع درمانی استفاده می نمایند؛ به طور کلی این جنبه از گردشگری در کشور می تواند به خوبی رشد و گسترش پیدا کند و در صورت توجه کافی آینده بسیار خوبی برای آن پیش بینی می شود.
خوشبختانه بهداشتی شدن چشمه های آب گرم نیز کمک بسیار زیادی در جذب گردشگر به سرعین کرده است. بیشتر چشمه های آب معدنی منطقه اکنون به صورت استخرهای سرپوشیده و با امکانات کامل درآمده که غالبا به صورت دو سانس هم برای آقایان و هم برای خانم ها فعالیت می نمایند.
آب چشمه ها حاوی املاح معدنی گوناگون بوده و pH آنها کمی اسیدی است. آب چشمه ها غالبا کدر و شبیه به آب هایی است که کمی گل آلود شده اند. بیشتر آب های داخل شهر در محدوده دمایی کمی بالاتر از 40 درجه سانتیگراد بوده و در بدو ورود به استخر داغ به نظر می آید. در غالب ایام سال استخرها شلوغ بوده به نحوی که در بعضی استخر های معروفتر حتی ممکن است در هر متر مربع چند نفر در حال شنا باشند.
شهر سرعین مانند سایر نقاط این منطقه دارای تابستان های خنک و دلپذبر و زمستان های سرد و پر برف است. البته سرمای هوا مانع از ورود گردشگران به این منطقه نمی شود و گرمای طبیعی آب های معدنی عاملی برای افزایش جذابیت مسافرت زمستانی به سرعین است. علاوه بر این وجود پیست اسکی الوارس سبلان عامل دیگری برای افزایش جذابیت گردشگری این شهر است.
عسل و سرشیر معروف ترین محصول و سوغاتی مناطق اطراف سبلان و به خصوص سرعین می باشد. دامنه ها و کوهپایه های حوالی سبلان به لحاظ تنوع گیاهی و ویژگی های اقلیمی، استعداد فوق العاده ای برای تولید عسل و زنبور داری دارد. بهترین نوع عسل در دامنه های پوشیده از سنبل، ریحان، پونه و گون سبلان تولید می شود و به سبب مرغوبیت شهرت بسیاری پیدا کرده است.
آش دوغ سرعین نیز بسیار معروف است؛ بعید است که گردشگری به این منطقه مسافرت کند و دست کم یکبار از این غذای محلی نخورده و لذت نبرد. کباب های محلی این منطقه نیز بسیار معروف و مورد علاقه گردشگران است. اين شهر با داشتن هتل ها و مهمانپذیرهای متعدد؛ داراي امکانات بسيار مناسب براي اقامت ميهمانان بوده و در مقایسه با سایر نقاط گردشگری کشور به نظر می آید تسهیلات توریستی بسیار مناسبی در این شهر تهیه دیده شده است. گرچه با وجود این امر در تابستان استقبال بسیار زیاد ایرانگردانی که بسیاری از آنان برای استفاده از خواص درمانی آب گرمها به سرعین سفر کرده اند ممکن است نیاز بیشتر به امکانات را نیز یاد آور شوند.

*************************************************

مشگین شهر

شهرستان مشگین شهر (خیاو) یكی از زیباترین و با صفاترین شهرهای استان اردبیل است. این شهرستان در ۹۰ كیلومتری غرب شهرستان اردبیل واقع شده و به جهت واقع شدن در دامنه پر بركت و حاصل خیز سبلان، از طبیعتی زیبا و دلنشین و آب و هوایی خنك و آب های معدنی فراوان برخوردار است.

مشکین شهر سرزمینی است که در بین کانون های تمدنی باستان قرار داشته و به سبب موقعیت جغرافیایی آن، ارتباط با مراکز مهمی همچون قفقاز و آناتولی و تبادلات فرهنگی با آنها، تاریخ جایگاهی ممتاز به آن بخشیده است.

بر اساس آمار کلی در شهرستان مشگین شهر بیش از 600 اثر یادمانی و تاریخی برآورد شده است. آثار باستانی مشگین شهر در طیف وسیعی از ابنیه، محوطه تاریخی، قلعه، گورستان و تپه های باستانی دسته بندی می شود که تعدادی از این آثار ارزشمند در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند. از جمله نمونه های این یادمان ها که بخش مهمی از هویت تاریخی و باستانی شهرستان مشگین شهر را تشکیل می دهد ذیلا اشاره می شود:

مقبره شیخ حیدر متعلق به قرن هفتم هجری

قلعه و محوطه تاریخی شهر یئری در روستای پیرازمیان

قلعه تاریخی ارشق

دیو قلعه سی

قلعه کهنه

قلعه قهقهه

قلعه بربر

قلعه ایلانلی داغ

قبرستان تاریخی اونار

قبرستان تاریخی ارباب کندی

حمام عدل

سنگ نوشته های تاریخی

سنگ افراشت های مکتب اوشاقلاری در شهریری روستای پیرازمیان

غارهای مساکن اولیه لاهرود

پل تاریخی دوجاق

قبرستان تاریخی تنگ

آثار انسان های ماقبل تاریخ

کاروانسرای قانلی بولاغ یا سرباز وطن

کاروانسرای رضی

تپه های تاریخی

سنگ افراشته های اُنار

مقبره امامزاده سید سلیمان فخر آباد

مقبره سید جعفر در اُنار

چنار کهنسال اُنار

چشمه ها:

چشمه های این شهرستان نیز یکی دیگر از جاذبه های دیدنی آن محسوب می گردد که از آن میان می توان به چشمه های زیر اشاره نمود:

چشمه قیزجه مشكین شهر

چشمه آبگرم قوتورسوئی لا هرود

چشمه ایلاندو

چشمه آبگرم شابیل

چشمه دوبدو (دودو)

چشمه آبگرم موئیل

چشمه قوتورسوئی موئیل

چشمه آق سو مشكین شهر

چشمه ملك سوئی

قلعه نودوز يا نودژ (بلعه داغ)

اين قلعه در محلي بين اهر و مشگين شهر و در گردنه اي معروف به نودوز واقع شده است. اين قلعه مربوط به دوره ساساني است و داراي دو برج و يک ديوار مدور مي باشد، که دو برج را به يکديگر متصل مي کند و در زير آن برج ديگري واقع بوده که قسمت هايي از آن خراب شده و از بين رفته است. به تحقیق آنوبانینی مصالحي که در اين بنا به کار رفته، از سنگ هاي تراشيده قالبي است که به وسيله ملات ساروج در هم آميخته است.

قلعه قشلاق زاخور

قلعه قشلاق زاخور مشگين شهر قلعه اي قديمي و بسيار ديدني است. اين قلعه در قسمت شمالي شهرستان مشگين شهر در بخش مشگين باختري در ارتفاعات كوهستاني بسيار دل انگيز واقع در قشلاق زاخور و كنار رودخانه قره سو قرار گرفته است و براي رسيدن به آن بايد از روستاهاي پريخان، قورت تپه، قره باغلار و صاحب ديوان عبور كرد تا به آخرين روستاي اين منطقه يعني روستاي دوست بيگلو رسيد.

قلعه تاریخی ارشق

قلعه تاريخي ارشق در 62 كيلومتري شمال باختري مشگين شهر و در سواحل باختري رودخانه ای پر آب قرار دارد و دريک منطقه بي نظير (از لحاظ طبيعت) واقع شده است. از نظر تاريخي، ارشق در منطقه اي قرار گرفته كه در عهد اشكانيان و ساسانيان مهد تمدن باستانی بوده و آثار به دست آمده از دل خاک نشان گر اين واقعيت است. آثار عتيقه محدوده ارشق و آنچه از كندوكاو ارشق به دست آمده زينت بخش موزه ها بوده و ما را به يک دوره بي نظير تاريخي رهنمون مي سازد.

دیو قالاسی

اين بنا كه طي شماره 630 به ثبت آثار ملي رسيده است به «قلعه ديو» كه اهالي به آن «ديو قالاسي» مي گويند، معروف است. اين قلعه در شمال خاوري مشگين شهر ما بين روستاي قوزلو و كويج و در دامنه كوه سبلان قرار دارد و بنا بر مشاهدات آنوبانینی از مسير جاده انار – قوزلو مي توان آن را بهتر ديد. با توجه به موقعيت قلعه و اشراف كامل آن به مناطق اطراف، اهميت سوق الجيشي آن زياد بوده است.

قلعه قهقهه

قلعه قهقهه مشکین شهر برفراز یکی از مرتفع ترین قلل منفرد از رشته کوه های غرب روستای گنچوبه و در فاصله 3-4 کیلومتر آن و (82 کیلومتری مشگین شهر) بنا شده است. سطح فوقانی صفه قله که تاسیسات قلعه در آنها بنا شده، نسبتا مسطح و در حدود یک هکتار وسعت دارد. این قلعه در 4 طرف دارای بریدگی های عمودی و پرتگاه های رفیعی است که نفوذ ناپذیر می باشد.

چشمه آبگرم شابيل

چشمه آب گرم شابیل در ۲۷ كیلومتری روستای لاهرود و در چند كیلومتری آبگرم قوتور سوئی و در پای تپه ای واقع شده است. دمای آب در مظهر چشمه ۴۸ درجه سانتیگراد است. ظاهر آب زلال، كمی ترش مزه، بی رنگ و نیز كمی بودار است. آب این چشمه، در ردیف آب های معدنی اسید بیكربنات یا بیكربناته سدیك قرار دارد. به خاطر وجود مقدار زیادی اسید كربنیك، از آب آن برای درمان بیماری های حركتی، عصبی (درمان پادرد و كمر درد) استفاده می شود.

چشمه ايلاندو

چشمه ایلاندو در فاصله ۱۵ كیلومتری جنوب مشكین شهر از زمین می جوشد. آب چشمه ایلاندو از نوع آب های معدنی كلر و سولفاته بیكربناته كلسیك گازدار و گرم است. به خاطر دمای بالا ی آب، تسكین دهنده دردهای عمومی بدن و تقویت كننده حالت عمومی بدن و نیز تمدد اعصاب است و نیز به موجب داشتن بیكربنات و سولفات می توان از آن برای درمان بیماری های جلدی، دردهای روماتیسمی مزمن، بیماری های تنفسی و گوارشی، بیماری های زنانگی استفاده كرد.

چشمه قوتور سوئي

این چشمه قوتور سوئی یكی از مشهورترین چشمه های مشكین شهر و دامنه سرسبز سبلان است كه در ۲۵ كیلومتری جنوب لاهرود و ۴۸ كیلومتری جنوب مشكین شهر واقع شده است. درجه حرارت آب در حوض و نزدیك مظهر چشمه، ۴۱ درجه سانتیگراد است. آب این چشمه، در گروه آب های معدنی سولفاته كلسیك و سدیك و گوگرددار گرم قرار دارد. این چشمه در درمان بیماری های روماتیسمی و پوستی مورد استفاده قرار می گیرد.

چشمه قيزجه

این چشمه در جنوب مشكین شهر و به فاصله تقریبی ۱۱ كیلومتری آن واقع شده است. به سبب گرمای زیاد، آب چشمه را با مقداری آب سرد رودخانه می آمیزند و در حوضچه ای برای استحمام مورد استفاده قرار می دهند. آب چشمه در ردیف آب های معدنی كلرورسدیك یا كلرور هیپوتونیك و گازدار و خیلی گرم و داغ است. استفاده از این آب برای درمان لنفاتیسم، راشی تیسم، بیماری های زنانه و روماتیسم های مزمن سودمند است.

*************************************************

نمین

شهرستان نمین یکی از شهرستان های استان اردبیل است که مرکز آن شهر نمین می باشد. این شهرستان در 25 کیلومتری اردبیل واقع شده است. مردم نمین به زبان ترکی تکلم می‌کنند.

*************************************************

خلخال (هروآباد)

شهر خلخال در 48 درجه و 31 دقيقه طول جغرافيايي و 37 درجه و 37 دقيقه عرض جغرافيايي و ارتفاع 31 متر از سطح دريا واقع شده است. خلخال در جنوب شرقي استان اردبيل واقع شده است و رودهاي هروآباد و آپارچايدر آن جريان دارند. خلخال منطقه اي كوهستاني با آب و هواي معتدل و نسبتا سرد ميباشد. كوهستان جنگلي و بلند طالش در خاور خلخال از شمال به جنوب در حكم سدي ميان درياي خزر و استان گيلان و آذربايجان شرقي است كه باران خزري در دامنه شرقي آن ريزش كرده و جنگل هاي طالش را بوجود آورده است .

در شهرستان خلخال هم چون سايرشهرستان هاي استان اردبيل هنرهاي دستي از رواج و قدمت زيادي برخوردار است که بيشتر اين صنايع توسط دستان هنرمند زنان و دختران محلي انجام مي گيرد. مردم شهرستان خلخال به مهمان نوازي شهره اند.

برابر با سرشماري سال 1375 شهرستان خلخال 137992 نفر جمعيت داشت. شغل اصلي مردم اين منطقه كشاورزي، دامداري و پرورش زنبورعسل است.

وجه تسميه و پيشينه تاريخي:

برخي از نويسندگان نام خلخال را با نام شهر قديم خلخال واقع در ناحيه اوتي در ماوراي قفقاز كه درمنابع ترکی ميان قرن دوم و پنجم ميلادي به عنوان اقامتگاه زمستاني شاهان قففاز آمده است مرتبط مي دانند، ناحيه اوتي بر ساحل راست رود كورا در حدود گنجه و شمكیر كنوني واقع بوده است. مركز ناحيه اي كه بعدها به نام خلخال معروف شد در سابق فيروز آباد بود و چون ويران شد خلخال به جاي آن بر پاشد .

خلخال از شهرهاي قديمي و تاريخي آذربايجان است. در كتاب هاي جغرافيايي و تاريخي سده هاي دوم و سوم هجري، مورخان و جغرافي دانان از جمله در كتاب« حدودالعالم من المشرق الي مغرب » درباره خلخال چنين نوشته اند:« خلخال (هروآباد) از شهرهاي كوچک واز توابع آذربايجان بوده، ‌محصول عمده آن گندم و جو بوده است و پلاس و گليم و لباس پشمي و كركي در آن بافند….» در معجم البلدان كه اواخر سده ششم هجري نوشته شده آمدهاست:« خلخال شهري است در مشرق آذربايجان و نزديک گيلان و مزارع و آبادي آن بيشتر در وسط كوه هاي بلند قرار دارد از آن جا تا شهر قزوين هفت روز و تا اردبيل دو روزراه است و در اين ولايت قلاعي بلند قرار دارد كه مردمان آن هنگام حمله مغول به آنجاعزيمت نموده اند» در«نزهه القلوب» كه حمدلله مستوفي در اوايل سده هشتم هجري نوشته،درباره اين شهر چنين آمده است:« خلخال شهر وسط بوده و اكنون ديهي است كما بيش صد موضع و به چهار ناحيه تقسيم مي شود: خانندبيل، سنجبد، انجيل آباد و هشتچين.

مشخصات اقیلمی:

در شهرستان خلخال گویشهای متعددی وجود دارد از آن جمله می توان به گوبشهای ذیل اشاره نمود .

گویش ترکی آذربایجانی اکثر روستای خلخال

گویش کردی در بخش مرکزی در دهستان لنبر و روستاهای اطراف

گویش تاتی که یکی از گویشهای منحصر به فرد می باشد در بخش شاهرود خلخال رواج دارد.

هنرهاي دستي

از ميان هنرهاي دستي معروف اين شهرستان مي توان به تهيه شال،جاجيم‌هاي ابريشمي و پشمي، گليم بافي، پلاس، لباس هاي پشمي و کرکي و بافت مسند اشاره نمود. متاسفانه بعد از متروک شدن نوغان داري(پرورش كرم ابريشم) بافت جاجيم‌هاي ابريشمي نيز متروک شد و حالا درهر كجا جاجيم‌هاي خلخال پيدا شود بايد آن را جزو اشياي عتيقه محسوب نمود. شال پشمي خلخال كه قسمت عمده آن در بخش شاهرود تهيه مي ‌شود از صادرات مهم خلخال بوده كه آن هم فعلا کاهش يافته است. بافت گليم و مسند نيز در خلخال رواجدارد. در اين منطقه گاه مسندهاي بسيار نفيس ديده مي ‌شود كه هنرمندان خلخالي آن رابه صورت برجسته مي ‌بافند.

اقتصاد منطقه:

شغل اصلي ساكنين منطقه را كشاورزي، دام داري، پرورش زنبور عسل و صنايع وابسته به آن تشكيل مي دهد. از اين رو صادرات اين شهرستان را سيب، گلابي، گردو و فرآورده هاي دامي، انواع دام، قالي و گليم تشكيل مي دهند. مهمترين گردنه خلخال به نام گردنه ازناو مشهور است كه در مسير جاده ارتباطي خلخال به طالش و اسالم واقع شده و از داخل جنگل هاي طالش به جاده رشت به آستارا متصل مي ‌شود. چشمه آب گرم معدني خلخال در 22 كيلومتري شمال باختري هروآباد و به فاصله 96كيلومتري ميانه از زمين خارج مي شود. جنگل هاي متراکمي نيز درمحدوده شهرستان خلخال وجود دارد كه از امكانات بسيار مساعد در زمينه جذب جهانگرد برخوردارند.

صنايع و معادن:

مهم ترين صنايع شهرستان خلخال را صنايع دستي تشكيل مي دهند. شهرستان خلخال يكي از مراكز مهم صنايع دستي استان اردبيل و نيز كل كشور محسوب مي شود. انواع جاجيم، گليم، اشياي منبت كاري شده و صنايع چوبياز عمده ترين صنايع دستي اين شهرستان است. جاجيم بافي در اکثر روستاهاي ايران به‌ويژه اغلب روستاهاي ‌آذربايجان مرسوم است‌ و در هر منطقه داراي ويژگي هاي خاص ميباشد در شهرستان خلخال ‌جاجيم داراي ويژگي هاي خاص مي ‌باشد. در گذشته جاجيم مناسب ترين‌ چيزي بود که‌ مردم منطقه روي کرسي مي انداختند که در اين ميان جاجيم چيچکلمه‎CHICHAK‎‌‎LAMEH‎ با ترکيبي از رنگ هاي متنوع و نقوش لوزي داخل‌ الوان راهراه آن در ده‌ و شهر از همه ‌مشهور بود با متروک‌ شدن کرسي زغالي بافت‌ و مصرف جاجيم در شهرها و حتي در‎ ‎شهرستان هاي دور و نزديک‌ نيز به فراموشي مي رفت‌ ولي روستاييان طبق عادت‌ قديمي ‌مناسب ترين‌ روانداز کرسي زمستاني را رها نساخته اند

كشاورزي ودامداري:

به طوركلي خلخال از مناطق كشاورزي،باغ داري و دام پروري استان اردبيل است و محصولات عمده اش گندم، جو و حبوبات، برنج،گردو، سيب، گلابي، انگور و پنبه است. خلخال به لحاظ داشتن مراتع نسبتا خوب ازدامداري پيشرفته اي برخوردار است و انواع فرآورده هاي شيري از قبيل: خامه، ‌ماست،كره و پنير و… هم چنين پشم، پوست و عسل از عمده ترين توليدات دامي اين منطقه به شمار مي آيند

محصولات کشاورزي و دامي: سيب، گردو، گلابي، گيلاس، آلبالو، سنجد و زردآلو

سوغاتيهاي محلي : گردو، سيب، عسل و فرآورده هاي لبني

جاذبه‌های طبیعی خلخال (هروآباد)

گردنه‌های مسیر خلخال - اسالم

چشمه آب سرد ازناو

‌آبشار نره گر

مسیر قدیم خلخال - گیلان

*************************************************

گیوی

شهرستان گیوی یکی از شهرستان های استان اردبیل است که مرکز آن شهر گیوی می باشد. از مشخصات و ویژگی‌های گیوی وجود مناظر طبیعی و کوه های مشجر و پارک های زیباست. از مناطق مهم، دیدنی و توریستی آن می‌توان به آبگرم "ایستی سو" و محیط دلپذیر و آرام منطقه و هوای لطیف کوهستان و مناطق زیبای طبیعی آن اشاره نمود. اثرات شفابخش آبهای معدنی که همه ساله، مسافران زیادی را از شهرهای بزرگ مخصوصاً تهران به خود جذب می‌کند نیز از مشخصات بارز این منطقه است. از دیگر مناظر و چشم‌اندازهای طبیعی، رستم داشی (سنگ رستم)، داش حمام (حمام سنگی)، سنج روپیر، یخچال طبیعی (بوزلوخ)، دربند روستای هواشانق، سرمستان (سلمستان)، دربند مشکول، منبر مشکول، پل فیروزآباد و سدهای خاکی از جمله سد خاکی قره قشلاق را می‌توان نام برد.

*************************************************

شهرستان مغان گرمی

شهرستان گرمی یا مغان یکی از شهرستان های استان اردبیل در آذربایجان است. شهر گرمی مرکز شهرستان گرمی است. این شهرستان قبلا بخش مرکزی شهرستان مغان بود که شامل شهرستان‌های کنونی گرمی، مغانشهر (پارس آباد) و بیله سوار می‌باشد.

*************************************************

پارسا‌آباد مغان (مغانشهر)

یکی از شهرهای استان اردبیل (منطقه ساوالان) در شمال غربی کشور است. این شهر بزرگ‌ترین شهر منطقهٔ مغان و نیز، مرکز شهرستان پارسا‌آباد مغان می‌باشد.

جمعیت

بر اساس سرشماری‌های انجام گرفته این شهرستان در سال ۱۳۴۵ جمعیتی بالغ بر ۲۷۳۳نفر داشته‌است. در سال ۱۳۶۵ این رقم به ۲۷۷۹۳ نفر جمعیت افزایش می‌یابد. در سرشماری سال ۱۳۷۰ تعداد سکنه این شهر به ۴۸۱۴۷ نفر میرسد. جمعیت روستایی نیز ۷۳۷۸۹ نفر تعیین شده‌است. در کل بر اساس برآورد سال ۱۳۷۵ جمعیت شهرستان ۱۳۸۸۸۷ نفر بوده که از این تعداد قریب ۴۶ درصد در نقاط شهری و بقیه در روستاهای اطراف زندگی می‌کنند.

جغرافیا و آب و هوا

پارسا‌آباد مغان در قسمت شمالی جلگه مغان قرار دارد که عموماً بصورت هموار می‌باشد. آب و هوای این شهر معتدل بوده و تابستان‌هایش بسیار گرم و زمستان‌ها با آب و هوایی ملایم همراه می‌باشند. در تابستان‌ها گاه درجه حرارت تا چهل درجه سانتی‌گراد می‌رسد و در زمستان‌ها، دما به صفر درجه نیز کاهش می‌یابد. رود آراز که در مرز فلات ایران و جمهوری آذربایجان قرار دارد از طریق سد انحرافی میل مغان سبب آبیاری کشتزارها و ایجاد حوضچه‌هایی برای پرورش ماهی می‌شود.

تاریخچه

در خصوص جلگه مغان که پارسا‌آباد مغان در آن واقع شده‌است با توجه به تاریخ کهن روستای اولتان و قلعه اولتان که بتازگی یافت شده‌است می‌توان قدمت و تاریخ بیشتری را برای منطقه مغان قایل شد. از کتابهای تاریخ چنین برمی‌آید که در روزگار باستان، این دیار دارای آبادیهای زیادی بوده‌است.

*************************************************

*************************************************

Mughan plain is a plain in Azerbaijan. The highest density of irrigation canals is in the Mughan plain. It is located on the bank of the Aras(Araz) river extending to Iran. It contains highest density of irrigation canals is in the Mughan plain.

Muğan (Aran) - antik dövr və orta əsrlərdə Kür və Araz çaylarının qovuşduğu yerdə, Qarabağ (dağlıq hissəsi də daxil olmaqla), Mil düzü və Muğan düzünün bir hissəsini əhatə etmiş, İslam dan əvvəlki dövrdə təqribən indiki Azərbaycan Respublikası.nın yerləşdiyi tarixi-coğrafi məkan. Arran sözünə həm alban, həm fars, həm də erməni mənbələrində rast gəlmək mümkündür.

Müasir günümüzdə də Aran adlanan ərazi Azərbaycan Respublikasının bir hissəsidir. Buraya antik dövrdə olduğu kimi Mil və Muğan düzləri daxildir (Beyləqan, İmişli, Saatlı, biləsuvar, Sabirabad və cəlilabad rayonları)

Muğan in cənub bolgəsində AslanduzMuğan, Muğanşəhr (paris abad), GermiMuğan, BiləsuvarMuğan, Cəfərabad və Təzəkənd daxildir

*************************************************

شهرستان نیر:

مساحت و موقعيت جغرافيايي:

شهرستان نير با وسعت 4/1495 كيلومتر مربع 33/8 درصد از كل استان را شامل مي شود و در 47 درجه 59 دقيقه طول شرقي و 38درجه 2 دقيقه عرض شمالي قرار داشته و درارتفاع 1450 متر ازسطح دريا قرار دارد اين شهرستان از طرف غرب باسراب، از طرف جنوب با ميانه، از طرف شرق با شهرستان اردبيل و از طرف شمال با ارتفاعات كوه سبلان همسايه مي باشد و در 32 كيلومتري جنوب غربي اردبيل واقع شده است و راه اصلي ارتباطي استان اردبيل و آذربايجان شرقي از اين شهرستان مي گذرد.

وضع طبيعي وآب وهوا:

ارتفاعات كوه سبلان در قسمت شمال و غرب نير قرار گرفته و با ايجاد پستي و بلنديهاي زياد به منطقه چهره كوهستاني بخشيده و در زمستان آب و هواي سرد و درتابستان آب و هواي نسبتاً معتدلي را دارا مي باشد و بلندترين كوههاي آن چال داغي و سوغاتلي داغ مي باشد.

فرهنگ، زبان و دين:

زبان مردم شهرستان نير تركي بوده و به لحاظ فرهنگ ساختار قبيله اي و عشيره اي و بافت سنتي داراي قدرت و حاكميت قابل ملاحظه اي است و برخي تعصبات قومي مشاهده مي شود از لحاظ ديني مردم منطقه مسلمان مي باشند.

آثار تاريخي:

از آثار تاريخي منطقه مي توان به دژ بويويني يوغون، آي قالاسي برجلو، قلعه هاي كورائيم ودابانلو، پناهگاه ودژ زير زميني و انبار نظامي گلستان، غار و انبار اباذر، قيرمزي كورپو، كاروانسراي شاه عباسي، غار آقچاي و فرهاد كهلي،‌ بقعه كورائيم و مقابر دوران اسلامي، دهكده صخره اي اباذر و … اشاره نمود.

اوضاع اقتصادي:

شهرستان نير با توجه به وضع كوهستاني و آب و هواي سرد در زمستان وآب و هواي معتدل در تابستان شرايط اجتماعي و تاريخي و فرهنگي، داراي استعدادها و تنگناهاي اقتصادي مخصوص خودش مي باشد مهمترين بخشهاي اقتصادي قابل ذكر اين منطقه بدين ترتيب هستند.

1) خدمات و گردشگري

2) شيلات

3) صنعت و معدن

4) زراعت و دامداري

خدمات و گردشگري:

وجود آبگرمهايي نظر قينرچه، بورجلو، سقزچي، ولي عصر و قره شيران كه درجه حرارت بعضي از آنها تا 56 درجه سانتيگراد نيز ثبت شده است و جهت درمان امراض پوستي، جلدي واعصاب مفيد تشخيص داده شده است، وجود منطقه زيباي بولاخلار درمجاورت شهرنير، آب وهواي خنك و طبيعت سبز ودل چسب فصول بهار و تابستان حاكي از پتانسيل مطلوب شهرستان براي گردشگري و توريسم است. و در راستاي اين امر كار احداث دهكده توريستي سبلان نير در محل آب گرمهاي بورجلو و قيينرجه به مساحت 110 هكتار آغاز شده است. توسعه توريسم در منطقه بدنبال خود بخش خدمات منطقه را تقويت خواهد كرد و درآمد مردم منطقه را افزايش داده و موجبات اشتغال را فراهم خواهد آورد.

رودخانه هاي هميشه جاري بالغلو، آغلاغان و كمال آباد كه از دامنه هاي كوهستاني سبلان سرازير مي شوند و چشمه سارهاي منحصر به فرد كه جلوه زيبايي رابه منطقه داده موجب شده بهترين ماهي قزل آلاي منحصر بفرد كشور بطور طبيعي در رودخانه اين شهرستان پرورش يابد. سد عظيم يامچي علاوه بر تامين آب مي تواند يكي از مراكز توريستي وپرورش ماهي باشد.

*************************************************

کورعباسلو کورعباس لو اصلاندوز اصلان دوز آصلان دوز آصلان دوز جاهدی حمید مغان مقان مگان موگان موغان میغان موقان میقان دشت جلگه دشت جلگه کورعباسلو کورعباس لو اصلاندوز اصلان دوز آصلان دوز آصلان دوز جاهدی حمید شهرستان مغان مغان پارسا آباد مغانشهر بیله سوار گرمی مشگین شهر غرب قره داغ اصلاندوز مغان خمارلو خیاو تبریز اراز آراز ارس اردبیل آستارا شاهسون خلخال هروآباد کیوی گیوی کوثر فیروزاباد رضی نمین نیر هیر کوراییم تازه کند انگوت آذریایجان آزریایجان مغان مقان مگان موگان موغان میغان موقان میقان دشت جلگه دشت جلگه کورعباسلو کورعباس لو اصلاندوز اصلان دوز آصلان دوز آصلان دوز جاهدی حمید مغان مقان مگان موگان موغان میغان موقان میقان دشت جلگه دشت جلگه کورعباسلو کورعباس لو اصلاندوز اصلان دوز آصلان دوز آصلان دوز جاهدی حمید شهرستان مغان مغان پارسا آباد مغانشهر بیله سوار گرمی مشگین شهر غرب قره داغ اصلاندوز مغان خمارلو خیاو تبریز وصل اردبیل آستارا شاهسون خلخال هروآباد کیوی گیوی کوثر فیروزاباد رضی نمین نیر هیر کوراییم تازه کند انگوت اراز آراز ارس یاشاسین Muğan Mughan Muğan Müghan Müğan Möghan Möğan Mughan Muqan Mughan Muğan Mughan Muğan Müghan Müğan Möghan Möğan Mughan hamid jahedi korabbalu Türizm Tourism Müqan Mughan Türkçe Adlar Ana Sayfa Türkçü Dergi Boz Dili Türkiye kurt Türk Kalemleri Türk Dili Türkiye Türk Müziği Türk Tarihi Türk Lehçeleri Turan Eller Bil Bakalım Bengü Taşlar Turan Masaüstü Türkçe Adlar AslanduzMuğan, Muğanşəhr (paris abad), GermiMuğan, BiləsuvarMuğan, Cəfərabad və Təzəkənd Azərbaycan Azərbaycan Azərbaycan Beyləqan, İmişli, Saatlı, biləsuvar, Sabirabad və cəlilabad Azerbaijan Azerbaijan Azerbaijan Azerbaijan Aras Araz Azerbaijan Aras Araz Azerbaijan Aras Araz Azerbaijan Aras Araz Muğan Mughan Muğan Müghan Müğan Möghan Möğan Mughan Muqan Mughan Muğan Mughan Muğan Müghan Müğan Möghan Möğan Mughan Mughan hamid jahedi korabbalu Türizm Tourism Müqan Müqan Mughan Türkçe Adlar Ana Sayfa Türkçü Dergi Boz Dili Türkiye kurt Türk Kalemleri Türk Dili Türkiye Türk Müziği Türk Tarihi Türk Lehçeleri Turan Eller Bil Bakalım Bengü Taşlar Turan Masaüstü Türkçe Adlar AslanduzMuğan, Muğanşəhr (paris abad), GermiMuğan, BiləsuvarMuğan, Cəfərabad və Təzəkənd Azərbaycan Azərbaycan Azərbaycan Beyləqan, İmişli, Saatlı, biləsuvar, Sabirabad və cəlilabad Azerbaijan Azerbaijan Azerbaijan Azerbaijan Aras Araz Azerbaijan Aras Araz Azerbaijan Aras Araz Azerbaijan Aras Araz

موضوعات مرتبط: مسافرت و جاذبه ها